لە ٢٧مین ساڵیادی كۆچی دوایی هونەرمەند محمد ماملێ دا، بە درێژایی مێژووی خەبات لە کوردستانی رۆژهەڵات، هونەر هەمیشە لە سەنگەرەکانی هەرە پێشەوەی ئەو شۆڕشەدا بووە، هەندێک جار ئەگەر خەباتی سیاسیی بەهەر هۆیەکەوە پاشەکشێی کردبێت، بەڵام هونەری بەرگری هەمیشە نەک سەنگەرەکانی بەرگری چۆڵ نەکردووە، بگرە بەردەوام رووەو پێشەوە هەنگاوی ناوە.مامۆستا ماملێ ھەر لە سەردەمی لاوییەوە وەک ھونەرمەندێکی ئازادیخواز و پڕلە هەستی رەسەنایەتی دەرکەوتووە و بەپێی ئەرکی کۆمەڵایەتی و کوردایەتی، خۆی پێگەیاندووە.لە سەخترین قۆناخەکانی ژیاندا، وەک بولبولێکی ئەویندار، سەری لە ھەموو ھەوار و کوێستانەکانی کوردستان داوە و مزگێنی شادی و ئازادیی بۆ ڕێڕەوانی ئەوین ھێناوە. لە ڕۆژانی خۆشیدا بە بەستە و گۆرانی، بەزم و کۆڕی ھاوقەتارانی ڕازاندووەتەوە و لە ڕۆژانی تەنگانەشدا بە قەتار و لایە لایە و نیشتمانی لاواندووەتەوە. مامۆستا ماملێ بێجگە لە کوردایەتی، سەربازی ھیچ ڕێبازێکی ئیدەئۆلۆژی نەبوو؛ ئەو تەنیا گیانبازی نەتەوەکەی بوو.
یەک لەو خەباتکارانەی هونەری کوردی بووە کە بە درێژایی تەمەنی بۆ چرکەیەکیش سەنگەری بەرگریکردن لە نەتەوەکەی چۆڵ نەکرد و بوو بە قوتابخانەیەک بۆ پەروەردەکردنی شۆڕشگێڕانی بواری هونەر.
ماملێ تێکەڵەیەک لە رۆحی یاخیبووی خانی و لاوێچیک لە سۆفیگەری وەفایی و مشتێک لە خاکەڕایی پێشەوای تێکەڵ بە تۆمارێک لە شانازییەکانی ئەردەڵان و تاقوەسان کردبوو و لە موکریان مانیفێستی یەکبوون و کوردبوونی بەرجەستە دەکردەوە.
دەکرێت لە گۆشەنیگایەکی نەتەوەیی و مێژووییەوە سەیری پێگەی ئەو بکەین. ماملێ تەنیا دەنگخۆشێک نەبوو، بەڵکو یەکێک بوو لە کۆڵەکەکانی ناسنامەی نەتەوەیی کورد لە سەدەی بیستەمدا.
لێرەدا بابەتێکی نەتەوەیی لەسەر ئەم یادە پێشکەش دەکەم:
محەممەدی ماملێ: دەنگێک لە خزمەت نەتەوە و نیشتماندا
ڕۆژی ٢٣ی کانوونی دووەم، ساڵڕۆژی کۆچی دوایی کاروانسالارێکی هونەری کوردییە کە توانی مۆسیقا و گۆرانی بکاتە چەکێک بۆ پاراستنی زمان و کولتووری کوردی لەو سەردەمانەی کە شوناسی کورد لەژێر هەڕەشەدا بوو.
ماملێ و کۆماری کوردستان (مەهاباد)
یەکێک لە شانازییە نەتەوەییەکانی ماملێ ئەوەیە کە ئەو هونەرمەندی سەردەمی زێڕینی کۆماری کوردستان بوو لە ساڵی ١٩٤٦. ئەو بە دەنگە زوڵاڵەکەی سروودە نیشتمانییەکانی دەچڕی و جۆش و خرۆشی دەدایە گیانی پێشمەرگە و کۆمەڵانی خەڵک. پەیوەندی نزیکی ئەو لەگەڵ پێشەوا قازی محەممەد نیشانەی بایەخی هونەری ئەو بوو لە ناو جەرگەی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورددا.
پارێزەری زمانی کوردی
لە کاتێکدا کە هەوڵی سڕینەوەی زمانی کوردی دەدرا، ماملێ بە هەڵبژاردنی هۆنراوەی شاعیرانی گەورەی وەک وەفایی، هێمن، هەژار و گۆران، توانی ئەدەبیاتی بەرزی کوردی بگەیەنێتە ناو ماڵەکان. ئەو گۆرانییەکانی کردە قوتابخانەیەک بۆ فێربوونی وشەی ڕەسەنی کوردی و پاراستنی زاراوەی موکریانی لە فەوتان.
هونەر وەک ئامرازی یەکگرتوویی
ماملێ سنوورە دەستکردەکانی نێوان پارچەکانی کوردستانی بەزاند. دەنگی ئەو لە مەهابادەوە بۆ سلێمانی، هەولێر، ئامەد و قامیشلۆ دەچوو. ئەو بووە هێمایەک بۆ یەکگرتوویی نەتەوەیی؛ کاتێک کوردێک لە باشوور گوێی لە “قەڵای دمدم” یان “خەج و سیامەند”ی ماملێ دەگرت، هەستی بەو پەیوەندییە ڕۆحی و مێژووییە دەکرد کە هەموو کوردێک پێکەوە دەبەستێتەوە.
وەفاداری بۆ خاک
ماملێ سەرەڕای هەموو گوشارە سیاسییەکان و زیندانی کردنەکانی لەلایەن ڕژێمە یەک لەدوای یەکەکانی ئێرانەوە، هەرگیز شاری مەهاباد و نیشتمانەکەی جێنەهێشت. ئەو سەلماندی کە هونەرمەندی ڕاستەقینە ئەو کەسەیە کە لەگەڵ ئازار و خۆشییەکانی گەلەکەیدا دەژی و هەر لەو خاکەشدا دەنێژرێت.
کۆتایی
کۆچی دوایی محەممەدی ماملێ لە ساڵی ١٩٩٩دا، تەنیا لەدەستدانی جەستەیەک بوو، ئەگینا ئەو ڕێبازە هونەری و نەتەوەییەی ئەو دایڕشت، ئێستا بووەتە بەشێک لە فەرهەنگی نەتەوەیی ئێمە. یادکردنەوەی ماملێ، یادکردنەوەی
بەرگری، ڕەسەنایەتی و خۆشەویستییە بۆ کوردستان.
لەو دەمەیدا گوێ هەڵدەخەن بۆ تارێ
لەو دەمەیدا ماملێ دەڵێ قەتارێ
یادم بکەن یادی منی دوور وڵات
یادی منی ڕێبواری ڕێگەی خەبات
یادی منی بێبەش لەخۆشی و شادی
یادی منی سەودا سەری ئازادی
نووسینی: هیوا ساعیدی
